Pela "Hıquq" ferqê çım ra viyarnayışan

592 bayti debiyay de ,  3 years ago
hîrakerdiş
m (yan zî)
(hîrakerdiş)
Etiket: Vurriyayışê Vurnayoğê asayeyi
'''Huqûq''', manaya pêroyî de, têkilî û peymana mabênê merdiman, mabênê merdim û dewlete yan zî mîyanê dewletan de ya. Huqûq bi xo sîstemê qaydeyan o. Nê qaydeyî hetê rêxistin û organanê [[dewlete|dewlet]] yan zî [[komel]]î ra tetbîq benê. Wina sîstemê huqûqî keno ke komelêk xo zere de têduşt, aşt û birêz bimano.
 
== Etîmolojî ==
Çekuya huqûqî hetê etîmolojî ra zafhûmarîta çekuya "heq"î (حق) ya ke yena manaya "heqan" (heqî).
 
== Teorî ==
Tarîfê huqûqî ser o pêameyîşêko zelal çin o. Labelê zafane huqûq sey "yew wexto belîkerde de, yew komele mîyan de qeîdeyê ke têkilîyan tenzîm kenê" terîf bîyo. Nê têkilîyî benê ke ferdan mîyan de; ferd û dewlete mîyan de; komelan mîyan de, yan zî dewletan mîyan de bê. Qeîdeyê huqûqî muşexes û umumî yê û mueyyîdeyê dewlete ra bestîyayî yanî bi zorê dewlete tetbîq benê.
 
Huqûqê dewlete hetê parlamanto, meclis yan zî sewbîna qewetê teşrîî yê resmî ra tetbîq beno. Sey netîce, [[qanun|qanûn]]î vejîyenê. Nê qanûnî kî hetê [[edalet]]î ra kontrol û icra benê. Huqûqo şexsî têkilîyanê mîyanê kesanê taybetîyan de hel keno, sey nimûne, eke di kesî ameyî pê xo mîyan de kontrat na ro, şert û şurtê na [[peymane]] hetê qanûnan ra yenê seveknayene. Huqûq bi xo sîyaset, ekonomî, tarîx û komelî ser o tesîr keno.
* Huqûqo dînî (qaydeyê nuşte û kitabanê pîrozan benê qanûn)
 
== Tewirê Huqûqî ==
Ser o kî, huqûq di beşanê bingeyênan de tesnîf beno: [[huqûqê ceza]] û [[huqûqo medenî]]. Huqûqê ceza serebûtê ke zerar danê awanîya komelî, tede eleqedar beno, zafane heto sucdar cezaya madîye yan [[hepisxane]]yî gêno. Huqûqo medenî kî pêkerdiş û werenayîşê ke mabênê şexsan yan rêxistinan de qewimîyenê, tede eleqedar beno.
 
1,233

vurnayışi