Menuyê serêni ake

Tırkiya (be Tırki: Türkiye Cumhuriyeti) mıntıqa ra rocvetışê verocê Ewropa u rocawanê Asya dera. Zımey Tırkiya de Deryao Siya; veroc de Deryao Sıpê, Suriya u Iraq; rocawan de Deryay Egey, Yunanıstan, Bulgarıstan; rocvetış de İran, Ermenıstan, Azerbaycan u Gurcıstan estê. Paytextê Tırkiya Anqaraya.

Tırkiya
Asayış
Anatolia composite NASA.png
Desmal u Arma
Flag of Turkey.svg
Melumat
WareCay biyayışi (en)
MıntıqaRocakewtena Miyani
SinoriYunanıstan, Bulğarıstan, Suriya, Iraq, Ermenıstan, İran, Gurcıstan, Azerbaycan, Liga Ereban u Yewina Ewropa
İdareCabinet of Turkey (en)Grand National Assembly of Turkey (en)
Erd783 562,05 km2
Nıfus82 003 882
HıkumetCumhuriyet
SerdarReceb Tayyib Erdoğan
Kodê telefoni+90
Letey saeteUTC+03:00 (en)
Kodê interneti.tr
Zıwano resmiTırki
Merşİstiklâl Marşı (en)
Cayo tewr berzKoê Ararati
Cayo tewr nızmDeryayo Siya
PereLiraya Tırkiya
Ravêrşiyayışê heqa merdıman0,76
Xerita
Turkey (orthographic projection).svg

Dewleta Tırkiya wılayetan ra yena pêra. 81 (heştay u yew) wılayetê xo estê. Tırkiya ezay NATO, Mıletê Yewbiyayey, OECDya.

TarixBıvurne

Tarixê Anatoliye de zaf medeniyeti biyê. Ninan ra medeniyetê zey Hitit, Lidya, İyonya, Sumer, Asur u Parsi erdê Anatoliye sero dewran ramıto. Seserranê 1ıne u 10ıne de İmperatoriya Roma u İmperatoriya Bizansi Anatoliye de hukım kerdo. Dıma zi Anatoliye kewte ra be Tırkan dest. Seserra 10ıne be heta 21ıne İmperatoriya Usmanıcan tiya welatê xo nê ro. Çı esto ke İmperatoriya Usmanıcan Herbê Dınyayo Yewıne kerd vindi. Wextê nê herbi de Anatoliye hetê İngılızan, Fransızan, İtalyanan u Yunanan ra işğal biye. Labelê Atatürki erdê Anatoliye û rocvetışê Trakya reyna ra û serra 1923yıne de dewleta Cumhuriyetê Tırkiya ame ronayene.

 
Ezayê Meclısê Tırkiya

NıfusBıvurne

Nıfusê Tırkiya 75,627,384 (hewtay u panc milyon)o.[1] Şarê Tırkiya %78 sûkan de, %22 dewan de cıwiyeno. Gırbiyayışê nıfusi rêx niyo. Sıxletiya nıfusi km² sera 92.6o. Nıfus rocawanê Tırkiya de zaf sıxleto. Rocvetışê Tırkiya de nıfus zaf sıx niyo. Zımey Tırkiya de zi nıfus sıx niyo. Rocvetışê Tırkiya ra rocawanê Tırkiya rê zaf goçi biyê u rocvetışê Tırkiya de nıfus zaf biyo kemi u rocawan de zaf biyo berz.





EkonomiyeBıvurne

 
Goreyê ekonomiye Wılayetê Tırkiya
  over $14,000
  $12,000–14,000
  $12,000–10,000
  $8,000–10,000
  $6,000–8,000
  $4,000–6,000
  below $4,000

Ekonomiya Tırkiya zaf qewetıne niya, ema hêdi hêdi bena hewle. Rocawanê Tırkiya de ekonomiye zaf qewetına, zaf şırketi, fabrikey estê. Tırkiya de hem makroekonomiye, hem zi mikroekonomiye estê. Ekonomiya Tırkiya her serre bena gırde. Semedê Yewiya Ewropa ra zaf şırketan zey Honda u Mercedes fabrikey Tırkiya de kerdê ra. Sûka Estanboli zaf raver şiya, tede banê xeylê berzi estê. Rocvetışê Tırkiya de ekonomiye zaf qewetın niya, ema ebe proceyanê neweyan hêdi hêdi bena qewetıne. Estanbol bacarê dewiziyo, paytextê borsayo, merkezê ekonomiya Tırkiyayo. Ewro Tırkiya ebe Yewiya Ewropa, Rusya, Almanya, Fransa, Çin u İtalya ra gırewtış-dayış kena.

CoğrafyaBıvurne

Cayê Tırkiya verocê rocawanê qıtay Asya dero. Gorey cayê xo, Tırkiya hem Rocvetışê Miyani hem zi Ewropaya Veroci dera. Gorey terimê tarixi erdê Tırkiya, Rocvetışo Nezdi zi dero. Erdê Tırkiya 814.578 km²yo u gorey erdê xo Tırkiya cihan de ê rêza çewres u hewtıneyo.[3]. Zımeyê Tırkiya de Deryayo Siya, verocê Tırkiya de Deryayo Miyanêne u rocawanê Tırkiya de Deryayo Ege esto. Tırkiya rocawan de Yunanıstan u Bulğarıstan rê, rocvetış de Gurcıstan, Ermenıstan u İran rê, veroc de Iraq u Suriya rê cirana.

Erdê Tırkiya zaf koyıno. Goreyê erdê xo Tırkiya dewletanê binan ra kohınêra. Koyê Ararati Tırkiya de koyo de tewr berzo. %98ê erdê Tırkiya erdıno, %2ê erdê Tırkiya awıno. Rocawanê Tırkiya zaf koyın niyo u goreyê erdê bini ra zaf berz niyo, tiya zaf dari estê. Zımeyê Tırkiya u verocê Tırkiya hem koyıno hem zi zaf dari estê. Miyanê erdê Tırkiya u rocvetışê erdê Tırkiya zaf koyıno u zaf dari çıniyê. Miyanê Tırkiya de zaf plato esto. Rocvetışê Tırkiya de zaf koy estê u dergiyê. Nê koyi zaf berzê. Goreyê cayê xo Tırkiya iklımo nerm dero. Tırkiya de amnani zaf beno germ, zımıstani zaf beno serd. Amnani de Tırkiya de vartış zaf nêbeno, hewa her cayê Tırkiya de zaf beno germ. Zımıstani de hewa zaf beno serd u vartışê vewre beno. Verocê Tırkiya de hewa zaf serd nêbeno u vewre nêbena. Tırkiya de çol çıniyo, ema erdê Qonya (Miyanê Anatoliya) de dari çıniyê u tiya heni heni beno çolın. Tırkiya de zaf goli çıniyê. Çhemê Royê Fırati (be Tırki: Fırat), Royê Dicley (be Tırki: Dicle) u Qızılırmaqi (be Tırki: Kızılırmak) zerreyê Tırkiya ra şonê. Zey Golê Wani (be Tırki: Van Gölü) u Golê Sole (be Tırki: Tuz Gölü) tede golê gırdi estê. Erdê rocvetışê Anatoliya de zaf dari u nebat çıniyê.

 
Topografiya Tırkiya

Demografiya TırkiyaBıvurne

-> Bıvênên Demografiya Tırkiya

Tırkiya de nıfusê mısılmanan û ğeyrimısılmanan, 1914-2005[4]
Serre 1914 1927 1945 1965 1990 2005
Mısılmani
12,941
13,290
18,511
31,139
56,860
71,997
Yunani
1,549
110
104
76
8
3
Ermeniy
1,204
77
60
64
67
50
Cıhudi
128
82
77
38
29
27
Ê bini
176
71
38
74
50
45
Pêro-piya 15,997 13,630 18,790 31,391 57,005 72,120
%Mıslıman niyo
19.1
2.5
1.5
0.8
0.3
0.2

DinBıvurne

Tırkiya yew dewleta de sekulera u dinê dewlete çıniyo. Ema şarê Tırkiya pêro mısılmano. 96.1%ê şarê Tırkiya mısılmano. %1ê şarê Tırkiya Xıristiyan u Cıhudo. %3ê nıfusê Tırkiya dinan rê bawer nêkenê. Tırki, Zazay, Erebi, Kurdi, Lazi mısılmanê, Ermeniy, Yunani u bini xıristiyanê.

ZıwaniBıvurne

Mıletê Tırkiya zaf mıxtelıf zıwanan qısey keno, zey Zazaki, Erebki, Kurdki, Ermeniki, Yunanki uêb.. Ema zıwano resmi Tırkiyo.

BıvênênBıvurne

ÇımeyiBıvurne

ReferansiBıvurne

  1. http://www.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=13425
  2. http://www.memurlar.net/haber/499020/. Unknown parameter |başlık= ignored (help); Unknown parameter |erişimtarihi= ignored (help); Unknown parameter |tarih= ignored (help); Unknown parameter |yayımcı= ignored (help); Missing or empty |title= (help)
  3. http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_and_outlying_territories_by_total_area
  4. Icduygu, A., Toktas, S., & Soner, B. A. (2008). The politics of population in a nation-building process: Emigration of non-muslims from turkey. Ethnic and Racial Studies, 31(2), 358-389.